مالکیت معنوی

مسائل حقوقی و اخلاقی در تجارت الکترونیک

کلیات

اصطلاح مالکیت معنوی  را تااکنون شنیده اید و بارها روی آن تامل کرده اید . مالکیت معنوی در جهان سنتی اصولاٌ مورد حمایت است و وقتی که وارد فضای سایبر و دیجیتال که حالت مجازی دارد ، می شویم حمایت از این مالکیت جدی تر و مهم تر می شود .

فناوری دیجیتال و انتقال و استخراج اطلاعات در موارد زیادی باعث نقض حقوق مالیت معنوی می شود و یکی از زمینه هایی است که مشکلات زیادی در آن بوجود آمده استولی در عین حال بزرگترین امکانات را برای تجارت الکترونیکی ایجاد کرده ، که تجارت کالا و خدماتی است که وابسته به مالیت معنوی است .

در عین حال در سالهای اخیر شبکه اینترنت بازار مالکیت معنوی محسوب می شود . تجارت ایده ها ، آثار چاپی موسیقی، فیلم ، خدمات مربوط به اطلاعات و کالاهای غیر مادی به سرعت رشد می کنند .

طبیعی است که قوانین فعلی نیازهای این وضعیت را برآورده نمی کنند . به خاطر همین ، بحث مربوط به مالیت معنوی و روش های حمایت از این مالکیت در فضای سایبر یکی از مباحث مهم است که نیازمند قوانین جدید و راه کارهای فنی جدید برای این حق در می باشد .

   کلیات (ادامه )

تجارت الکترونیکی زمینه و عرضه فرآورده ها را برای همه مردم جهان ایجاد کرده است . به عنوان مثال یک وب سایت در تمامی دنیا  قابل دسترس است ، مگر اینکه دارنده سایت محدودیت هایی را برای ورود عموم در سایت خود ایجاد کرده باشد .

اینترنت مرز ملی نمی شناسد، پس نقض مالکیت معنوی در تمام جهان معنی پیدا می کند .  جالب است که بعضی گفته اند که اینترنت ، یک دستگاه بزرگ کپی برداری است . پس لازم است که کسانی که محتوای وب سایت ها را تهیه می کنند و مدیران سایت ها از اصول مالکیت معنوی و رابطه این اصول در قالب جدید با محیط دیجیتال چند رسانه ای آگاهی داشته باشند .

به طور معمول هر کشوری دارای یک قانون مالکیت معنوی است و مقرراتی که براین بحث حاکم است .

بسیاری از آثاری که در اینترنت ارائه می شوند ، مشمول مقررات حمایت از پدید آورندۀ اثر هستند . مالکیت معنوی یک مالکیت ناملموس و جدایی ناپذیر است . از این حیص که افراد نامحدودی از آن استفاده کنند، بدون آنکه عین آن از بین برود .

این حق نسبت به یک اثر وجود دارد که جدایی ناپذیر نیست و قابل تفکیک نیست . افراد زیادی می توانند از این اثر استفاده کنند ولی این حق با اثر باقی می ماند و یک دارایی خیلی مهم است .

دارایی یک شرکت می تواند شامل پروانه اختراع ، علائم تجاری و اسرار تجاری باشد ، که خود حق مالکیت معنوی شرکت است .

بنابراین وقتی مالکیت معنوی یک دارائی مهم محسوب می شود، همانطور که افراد از دارایی های فیزیکی خود حمایت می کنند و آنها را نگهداری می کنند لازم  از حقوق مالکیت معنوی خود و دارائی های خود را به خوبی حفظ کنند. بدیهی است که مالکیت معنوی یکی از کلید های موفقیت در تجارت است و اشخاص معدودی می توانند ایده های خوبی داشته باشند .

مالکیت معنوی برای این است که افراد ایده های جدید را برای خود حفظ کنند .  

مالکیت معنوی

مالکیت معنوی در فضای سایبر که همه چیز حالت 0 و 1 است چهره جدیدی به خود گرفته است .

فناوری دیجیتال باعث می شود که مولف یا دارنده آثار دیجیتال از قبیل تصاویر ،صوت ، موسیقی، نرم افزار و آثار مکتوب بتواند بارها این اثر را باز تولید کند .

در قالب موارد، دیگران هم می توانند این آثار را باز تولید کنند . در محدودۀ فعالیت های تجارت الکترونیک ، پرسشهایی در مورد حقوق مالکیت معنوی مطرح است که عبارتند از :

1.         درچه هنگام اتصال یک سایت ، به صفحات وب موجود در سایت دیگر غیر قانونی است؟

2.        آیا صرف پیوند دادن به صفحه وبی که در سایت دیگر قرار دارد غیر قانونی است ؟

 یک روشی ممکن است توسط یک وب سایت برای کسب و کار انتخاب شده باشد . در چه زمان این روش کسب و کار از حیث اختراع، قابل ثبت است .

نام دامنه یا حوزه بعد از انتخاب ، در چه زمان نقض علامت تجاری محسوب میشود .

قوانین حمایت از پدیدآورندگان نرم افزارهای رایانه ای :

شرکت های مجازی زیادی ، مدل های کاری یا کسب و کاری را بوجود آورده اند که متضمن تجارت اشیای مشمول مالکیت معنوی است .

از جمله سایت آمازون که از پایگاه داده های مربوط به کتاب و موسیقی و ویدیو بصورت online بهره می گیرد و مشتریان را جذب م یکند و کالاها را برای آنها ارسال می کند . این آثار می توانند مشمول حق پدید آورنده باشند .

کتاب ، فیلم و بصورت کلی هنرو مخصوصاٌ برنامه های رایانه ای به یک محیط دیجیتال منتقل شده اند .    

نرم افزارها مشمول قانون حمایت از نرم افزار و مالکیت معنوی هستند .

 

( ماده 2 در سال 1379 و ماده 1 در سال 1348 تصویب شده است )

مواد و برنامه هایی که در فضای سایبر مشمول حمایت هستند

نقض حقوق پدید آورنده

در چه صورتی حق پدید آورنده نقض می شود ؟ نقض می تواند به صورتهای مختلف باشد که در زیر اشاره می کنیم :

ماده 2 که در اسلاید قبل اشاره شد اثرهای مورد حمایت قانون را بیان کرده است و ماده 3 هم مقرر

 می کند که حقوق پدید آورنده شامل حق انحصاری نشر ، پخش و اجرای اثر و حق بره برداری مادی از نام اثر است   .

ماده 4 می گوید که حقوق معنوی پدیدآورنده محدود به زمان و مکان نیست و غیر قابل انتقال است .  

حقوق اخلاقی دارنده اثر

            حقوق اخلاقی که برای دارنده اثر ایجاد می شوند چه هستند ؟ عبارتند از :

مقررات بین المللی حمایت از مالکیت معنوی

مقررات ایران در زمینه حقوق مالکیت معنوی

قانون ثبت علائم و اختراعات مصوب 1310که بر طبق ماده 14 این قانون ، علامت هایی که ثبت شده اند، از تاریخ تسلیم اظهارنامه مورد حمایت هستند و مدت اعتبار ثبت 10 سال است که صاحب آن می تواند تقاضای  تجدید ثبت نماید ، در این صورت تا 10 سال دیگر حق انحصار آن را دارد و همینطور 10 سال ، 10 سال قابل تمدید است .

کنوانسیون  پاریس برای حمایت مالکیت معنوی

دولت ایران در سال 1337 به کنوانسیونی تحت عنوان کنوانسیون  پاریس برای حمایت مالکیت معنوی ملحق شد که این کنوانسیون مصوب سال 1883 ( 128 سال پیش )میلادی است .

چند زمینه اصلی در این کنوانسیون وجود دارد :

قواعد و اصول اساسی کنوانسیون :

1.        رفتار ملی : هر کشور در مورد حقوق مالکیت معنوی ، همان حقی را که برای اتباع کشور خود قائل است برای اتباع سایر کشورهای عضو کنوانسیون نیز در کشور دیگر قائل خواهد بود .

2.        حق تقدم :

3.        مقررات مشترک : قوانین و اجرای این قوانین در سطح کشورها و در سطح بین المللی یکسان است .

قوانین حمایت از پدیدآورندگان نرم افزارهای رایانه ای (ادامه):

ماده 1  این قانون که بالا بیان شد می گفت که حق نشر ، عرضه ، اجرا و حق بهره برداری مادی و معنوی  اثر متعلق به پدید آورنده آن اثر است . نحوه ی تدوین و ارائه داده ها در محیط قابل پردازش رایانه ای هم مشمول احکام نرم افزار خواهد بود .

مدت حقوق مادی 30 سال از تاریخ تولید نرم افزار و حقوق معنوی نامحدود خواهد بود .

با ید تذکر داد که مالکیت معنوی حقی است که به صورت نامحدود به شخصذ تعلق می گیرد ولی مالکیت مادی در قوانین نامحدود است .

ماده 13 قانون حمایت از پدیدآورندگان می گوید که نقض این حقوق علاوه بر جبران خسارت  حبس ، زندان از 91 روز تا 6 ماه و جزای نقدی از 10 تا 50 میلیون ریال را در پی خواهد داشت . 


 این قانون که مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی است .

اسرار تجاری

شما کلمه اسرار تجاری یا سر تجاری را شنیده اید ، حال ببینیم که اسرار تجاری چه هست که وقتی وارد فای دیجیتال می شود اهمیت بیشتری پیدا می کند و احتمال سرقت این اسرار و اطلاع یافتن غیر قانونی از این اسرار بیشتر می شود ، پس باید این اسرار هم از نظر فنی و هم از نظر قانونی به خوبی حمایت شوند .

قانونی درکشور آمریکا وجود دارد تحت عنوان قانون یکنواخت تجارت که عبارت است از :  

 قانون یکنواخت تجارت آمریکا

      این قانون می گوید که :

سر تجاری عبارت است از : اطلاعات شامل فرمول ، الگو، تالیف، برنامه، وسیله، روش، فن یا فرآیند که ارزش های زیر را داشته باشد :

ارزش اقتصادی مستقل ، عملی و بالقوه در مجهول بودن آن نزد عموم باشد و با روش معمول به آسانی قابل احراز نیست و همچنین تابع تلاشهای معقولی است که در جهت محرمانه ماندن آن اعمال        می شود . اسرار تجاری زمانی ارزش پیدا می کنند و در صورتی ارزش دارند که مخفی بمانند .

بنابراین اگر اطلاعاتی بصورت مخفی بمانند و ارزش اقتصادی آنها در همین مخفی ماندن از عموم باشد ، سر تجاری محسوب می شود و سر تجاری به آسانی و به طور معمول در دسترس دیگران نیست . سر تجاری ممکن است به حکم دادگاه ، یا به موجب قرارداد فاش شود . ممکن است قراردادی باشد بین دو شرکت ،بین دو تاجر که یکی از طرفین بپذیرد اسرار تجاری خود را در قبال دریافت پول به دیگری منتقل کند . حفظ اسرار تجاری در قراردادها یکی از اصول است. در قراردادهای بین المللی بحث می شود که طرفی که این اسرار را فاش کند باید خسارت بپردازد .

ممکن اسرار تجاری یک شرکت بر روی اینترنت قرار داشته باشد ولی دسترسی به آنها ممکن نباشد . در صورتی که شخصی از طریق تجاوز به پایگاه داده ی آن شرکت یا تاجر دسترسی پیدا کند جرمی را مرتکب شده است که باید مجازات شود و باید خسارت طرف مقابل را هم جبران کند .

Domain Name :

نام دامنه یا domain name  جایگزین اسامی افراد در جهان سنتی است که برای معرفی شخص در اینترنت استفاده می شود . این که یک نام مطلوب و مناسب باشد ، برای تجار و شرکت ها خیلی مهم است . برای همین صنعتی جدید و تجاری در قالب تجارت نام های دامنه ارزشمند شکل گرفته است .

وقتی یک شرکت تصمیم به ایجاد یک سایت می کند ، اولین کار این است که یک اسم را برای خودش و این سایت انتخاب کند . معمولاً شرکت علاقه دارند که اسامی بدیع و جالبی را انتخاب کنند ولی اسامی اینترنتی محدودیت هایی دارند و باعث اختلاف می شوند چونکه ممکن است شرکت های مختلف بخواهند اسم معین را داشته باشند . بدیهی است که هر اسم اینترنتی باید منحصر به فرد باشد .

نام های اینترنتی بر اساس اولویت ثبت در اینترنت محقق می شوند . کسی که نخستین ثبت کننده است حق تقدم دارد و فضای اینترنتی یا پایگاه مرتبط به اسم مربوط به آن شخص خواهد بود .مگر اینکه قانون را رعایت نکرده باشد یا نام های تجاری شخصیت های موجود را رعایت نکرده باشد .

در عمل شرکت هایی که می خواهند وب سایت تاسیس کنند ترجیح می دهند که از یک کارگزار ثبت نام استفاده کنند ، که تسهیلاتی را در دفاتر ثبت در سرتاسر جهان دارد .

معمولاً برای اینکه مشخص شود یک نام دامنه قابل ثبت است یا نه ، با مراجعه به اینترنت و سایتهای ثبت دامنه ، می توان  بررسی کرد که این نام قبلاً ثبت شده یا نه .

کارگزاران ثبت نام معمولاً جزئیات مربوط به ثبت نام ، شرایط ثبت نام و مسائل اداری مربوط را اعلام می کند .

مثلاً در فرانسه اداره ثبت این کشور اجازه نمی دهد که کسی از ثبت نام نوع  .fr استفاده کند مگر اینکه متقاضی در فرانسه دفتر داشته باشد و مشمول درآمد در آن کشور باشد .

انواع نام های اینترنتی (1)        

نام اینترنتی به صورت عمده دو نوع هستند :

·         دامنه های ژنریک سطح بالا ( Jeneric top level domains ) :

·         حوزه سطح بالا با کد کشور   (Country Code top level domains) 

   دامنه های ژنریک سطح بالا:  از جمله حوزه های با ارزش بالا هستند و نشان می دهند که حضور آنها جهانی است . برای مثال .com  ، .org یا .net . در کشور آمریکا موسسه استانداردهای ملی روش استفاده از حوزه های ژنریک را تحت نظام منصفانه ای تقسیم کرده است . ولی از سال 1999 سازمان غیر انتفاعی ایکان (Internet Corporation for a site Name and Numbers )تاسیس شد و تصمیم گرفته شد که ثبت این حوزه ها به چندین مرجع مورد تایید سازمان واگذار شود.

این مراجع ثبت ، ثبت نام ها را مشمول مقررات ایکان می کنند . این مقررات در سال 1999 تصویب شدند و بعضی از شرایط حاکم بر ثبت نام را بر طبق این مقررات بیان می کنیم :

1.        نام منتخب باید بی سابقه باشد و مشابه علامت تجاری یا خدمات اشخاص دیگر نباشد

2.        صاحب نام حق یا منافع مشروع نسبت به آن نام داشته باشد .

دامین نام و آدرس اینترنتی بیانگر فضا ،جایگاه یا حوزه ای است که حق اختصاصی شخص حقیقی یا حقوقی است . در آمریکا کسی که پایگاه یا حوزه اینترنتی شخص دیگری را اشغال کند یا مانع استفاده بهینه آن شود ، غاصب الکترونیکی نامیده      می شود .

در همین زمینه و برای حل این مشکل در سال 1999 قانونی در آمریکا تصویب شد . بر طبق این قانون : ثبت نام حوزه شخص دیگر یا استفاده از آن ممنوع است مشروط بر اینکه نام حوزه علامت تجاری یا مشابه علامت تجاری شخص دیگری باشد و شخص ثبت کننده نام ، سوء نیت و قصد بدست آوردن منفعت را داشته باشد . این قانون این را ممنوع کرده است مگر اینکه صاحب نام اجازه داده باشد .

قانون سوء نیت را تعریف نکرده است ولی یک سری مواردی را به عنوان راهنما اشاره کرده است :

      

قانون جدید آمریکا در این خصوص جبران خسارت را هم معین کرده است . دادگاه می تواند با احراز مصادیق غصب از جمله مواردی که گفتیم ، غاصب را به تعدیه خسارت محکوم کند یا حکم ابطال نام حوزه یا حکم خلعیت و انتقال نام حوزه را به دارنده علامت صادر کند .

مرکز داوری سازمان جهانی مالکیت فکری ، خدماتش را در زمینه حل اختلافات ناشی از نام دامنه را گسترش داده است و مقررات حل اختلاف اداری واحدی را اعمال می کند که ایکان اتخاذ کرده است .

       

علامت تجاری

واژه ،نام ، نماد یا وسیله ای که در تجارت کالا و خدمات استفاده می شود یا منبع و مرجع کالا را نشان می دهد . علامت خدماتی مثل علامت تجاری است با این تفاوت که علامت خدماتی منبع و مرجع خدمات را معرفی و متمایز می کند نه منبع و مرجع کالا را  .

بر طبق ماده 1 قانون ثبت علائم و اختراعات ایران که مصوب سال 1310 بود ، علامت تجاری عبارت است از خلق علامتی اعم از نقش ، تصویر، رقم، حرف ، عبارت ، مهر، لفاف و غیر آن که برای امتیاز و تشخیص محصول صنعتی ، تجاری یا کشاورزی اختیار می شود . اعم از اینکه صاحب علامت یک نفر یا چند نفر به صورت جمعی باشند .

ماده 2 این قانون حق استعمال انحصاری علامت را فقط برای کسی شناخته است که آن را ثبت کرده باشد .

ماده 16 بیان می کند که اشخاص ذیل می توانند نسبت به علامتی که ثبت شده یا تقاضای ثبت شده است اعتراض کنند :

1.        کسانی که آن علامت را علامت تجاری خود می دانند .

2.        کسانی که آن علامت با علامت آنها تا اندازه ای شباهت دارد که مصرف کنندگان عادی را به اشتباه می اندازد .

پس در صورتی که بخواهید یک وب سایت را برای کسب و کار یا برای هر هدف دیگری ایجاد کنید ، برای اینکه نام صحیحی را انتخاب کنید باید دقت کنید که نام دیگری را برای خود انتخاب نکنید ، چونکه ضمانت اجرای کیفری دارد و هم ضمانت اجرای مدنی . به این صورت که خسارت طرف مقابل جبران شود .

حفاظت از داده پیام در بستر مبادلات الکترونیکی

قانون تجارت الکترونیکی در مبحث دوم از باب سوم ، مقرراتی را وضع کرده و پیش بینی کرده است که برای حمایت از حقوقی مثل مالکیت معنوی و همچنین اسرار تجاری و علائم تجاری .

مبحث دوم تحت عنوان حفاظت از داده پیام در بستر مبادلات الکترونیکی است .

فصل اول دارای عنوان حمایت ازحقوق مولف دربسترمبادلات الکترونیکی( Offers Write یا  Copy Write) است . خوب است با این قوانین آشنا باشید.

ماده 62 قانون تجارت الکترونیک می گوید : حق تکثیر، اجرا و توزیع ( عرضه و نشر) آثار تحت حمایت قانون حمایت از حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان مصوب 3/9/1348 و قانون ترجمه و تکثیر کتب ، نشریات و آثار صوتی مصوب 26/9/1352 و قانون حمایت از پدیدآورندگان نرم افزارهای رایانه ای مصوب 4/10/1379 ، به صورت داده پیام منحصراً در اختیار مولف است .

برای نمونه وقتی یک کتاب نوشته شده و منتشر شود و این کتاب بصورت الکترونیکی درآید ، بر طبق ماده 62 حق تکثیر، اجرا و توزیع این کتاب منحصراً در اختیار مولف است . در ادامه ماده 62 می گوید که کلیه آثار و تالیفاتی که در قالب داده پیام میباشند از جمله اطلاعات ، نرم افزارها و برنامه های رایانه ای ، ابزار و روشهای رایانه ای و پایگاه های داده و همچنین حمایت از حقوق مالکیت های فکری در بستر مبادلات الکترونیکی شامل حق اختراع، حق طراحی ، حق مولف ، حقوق مرتبط با مولف ، حمایت از پایگاههای داده ها ، حمایت از نقشه مدارهای یکپارچه الکترونیکی و حمایت از اسرار تجاری مشمول قوانین مذکور در این ماده و قانون ثبت علائم و اختراعات مصوب 1/4/1310و آیین نامه اصلاحی قانون ثبت علائم تجاری و اختراعات مصوب 14/4/1337 خواهد بود منوط بر آنکه امور مذکور در آن دو قانون موافق مصوبات مجلس شورای اسلامی باشد .

   

حقوق مرتبط با مالکیت ادبی و هنری (Related Write)

حقوق مرتبط با مالکیت ادبی و هنری که پیش از این به عنوان حقوق جانبی مالکیت ادبی و هنری شناخته می شدند ، شامل حقوق مادی و معنوی برای عناصر دیگری علاوه بر مؤلف از جمله حقوق هنرمندان مجری آثار، تولیدکنندگان صفحات صوتی و تصویری و سازمانها و مؤسسات ضبط و پخش می باشد که مشمول قوانین مصوب 3/9/1348 و 26/9/1352 مورد اشاره در این ماده می باشد .

تبصره 2 می گوید که مدار یکپارچه یک جزء الکترونیکی با نقشه و منطقی خاص است که عملکرد و کارائی آن قابلیت جایگزینی با تعداد بسیار زیادی از اجزاء الکترونیکی متعارف را داراست.

طراحی های نقشه، جانمایی و منطق این مدارها بر اساس قانون ثبت علائم و اختراعات مصوب 1/4/1310و آیین نامه اصلاحی قانون ثبت علائم تجاری و اختراعات مصوب 14/4/1337 مورد حمایت میباشد .

ماده 63 می گوید که اعمال موقت تکثیر، اجرا و توزیع اثر که جزء لاینفک فرآیند فراگرد فنی پردازش داده پیام در شبکه هاست از شمول مقرره فوق خارج است .

حمایت از اسرار تجاری (1)

فصل دوم  تحت عنوان حمایت از اسرار تجاری است .(trade secrit)

ماده 64: به منظور حمایت از رقابت های مشروع و عادلانه در بستر مبادلات الکترونیکی ، تحصیل غیر قانونی اسرار تجاری و اقتصادی بنگاهها و موسسات برای خود و یا افشای آن برای اشخاص ثالث در محیط الکترونیکی جرم محسوب و مرتکب به مجازات مقرر در این قانون خواهد رسید .

ماده 75 : متخلفین از ماده 64 و هر کس در بستر مبادلات الکترونیکی به منظور رقابت ، منفعت و یا ورود خسارت به بنگاههای تجاری، صنعتی ،اقتصادی و خدماتی با نقض حقوق قراردادهای استخدام مبنی بر عدم افشای اسرار شغلی و دستیابی غیر مجاز ، اسرار تجاری آنان را برای خود تهسیل نموده و برای اشخاص ثالث افشاع نماید ، به حبس از 6 ماه تا 2.5 سال و جرای نقدی معادل 50 میلیون ریال محکوم خواهد شد .

ماده 65 : در مورد تعریف اسرار تجاری الکترونیکی بیان می نماید که : داده پیامی است که شامل اطلاعات، فرمولها ، الگوها ، نرم افزارها و برنامه ها ، ابزار و روشها ، تکنیک ها و فرآیندها ، تعریفات منتشر نشده ، روشهای انجام تجارت و دادوستد ، فنون ، نقشه ها و فراگردها ، اطلاعات مالی ، فهرست مشتریان ، طرح های تجاری و امثال اینهاست که به طور مستقل دارای ارزش اقتصادی بوده و در دسترس عموم قرار ندارد و تلاشهای معقولانه ای برای حفظ و حراست از آنها انجام شده است .

این تعریف ظاهراً از قانون آمریکا گرفته شده است .

ماده 66 : تحت عنوان حمایت از علائم تجاری است .

این ماده بیان می کند که به منظور حمایت از حقوق مصرف کنندگان و تشویق رقابت های مشروع در بستر مبادلات الکترونیکی ، استفاده از علائم تجاری به صورت نام دامنه و یا هر نوع نمایش برخط (Online ) علائم تجاری که موجب فریب و یا مشتبه شدن طرف به  اصالت کالا و یا خدمات شود ممنوع و متخلف به مجازات مقرر در این قانون خواهد رسید .

ماده 76 : مجازاتی را برای نقض کنندگان ماده 66  مقرر کرده است که به 1 تا 3 سال حبس و جزای نقدی از 20 تا 100 میلیون ریال محکوم خواهند شد . این مجازات مناسبی است برای اینکه اشخاص نتوانند با استفاده از علائم تجاری دیگران و انتخاب یک نامه دامنه باعث شوند که یک مصرف کننده به این نام اعتماد کند و خریدی را انجام دهد در حالی که نام مربوط به یک شرکت معروف دیگر است و یک شرکت بیاید این نام دامنه را برای خود انتخاب کند و مصرف کننده فکر کند این کالا مال همان شرکت معروف است در حالی که اینطور نیست .

ماده 74: در مورد نقض حق مؤلف استو بیان می دارد که :

هرکس در بستر مبادلات الکترونیکی با تکثیر ، اجرا و توزیع (عرضه و نشر ) مواردیکه در قانون حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان مصوب 3/9/1348 و قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی مصوب 26/9/1352 و قانون حمایت از پدیدآورندگان نرم افزارهای رایانه ای مصوب 4/10/1379 ،منوط بر آنکه امور مربوط طبق مصوبات مجلس شورای اسلامی مجاز شمرده باشد در صورتی که حق تصریح شده مؤلفان را نقض نماید به مجازات 3 ماه تا 1 سال حبس و جزای نقدی به میزان 50 میلیون ریال محکوم خواهد شد .

پس قانون مالکیت معنوی در فضای سایبر حمایت شده است و نمی توان گفت که قانون ما          در این مورد چیزی ندارد بلکه قوانین وجود دارند و مشکل در اجرا قوانین است که بحثی دیگر است .

 

حریم خصوصی در فضای سایبر یا حمایت از داده (Privacy Or data Protection):

فصل 3 از مبحث اول باب 3، قانون تجارت الکترونیکی تحت عنوان حمایت از داده پیامهای شخصی ( حمایت از داده یا Data Protection  ) در همین زمینه است .

با گسترش اینترنت و بصورت کلی شبکه های رایانه ای اطلاعات زیادی از کاربران بر روی شبکه قرار می گیرد . این اطلاعات و داده ها می تواند منبعی باشد برای تجاری که در زمینه تجارت داده ها فعالیت می کنند . وقتی یک شرکت در وب برای بدست آوردن داده های شخصی کاربران جستجو می کند ، بعداً می تواند از این داده ها برای ارسال تبلیغات استفاده کند یا اینکه داده ها را به شرکت های دیگری بفروشد که قصد ارسال پیام تبلیغاتی را دارند .

ممکن داده های شخصی برای مقاصد سوء بکار روند و از این اطلاعات شخصی برای مزاحمت های دیگر استفاده شود . پس لازم است که از داده ها و اطلاعات افراد در فضای سایبر حمایت شود . قبلاً گفتیم که فضای سایبر مجازی است و احتمال تجاوز به حقوق اشخاص خیلی بیشتر است . بنابراین قواعد ، مقررات و قوانین ما باید به اندازه کافی کارآمد و موثر باشد برای نقض حریم خصوصی .

قانون حمایت از داده ها در کشور انگلیس (مصوب سال 1998)      

بعضی از اصول مقرر در این قانون شبیه مقررات قانون تجارت الکترونیک در خصوص حمایت از داده های شخصی است . 8 اصل را قانون حمایت از داده ها در کشور انگلیس مصوب کرده است که ما این 8 اصل را بررسی کرده و با قانون تجارت الکترونیکی در کشور ایران مقایسه می کنیم .

اصل 1 :    داده ها باید بصورت منصفانه و قانونی پردازش شونند .  این اصل ارتباط ویژه ای با بنگاه الکترونیکی دارد . وب سایتی که می خواهد از داده های شخصی استفاده کند ، باید قانون و انصاف را رعایت کند . داده های شخصی باید بدون انجام تقلب پردازش شوند . بنابراین باید ببینیم داده ها چطور بدست آمده اند . آیا این داده ها که مثلاً در مورد سن، بیماری و سایر مشخصات هستند با فریب آن شخص بدست آمده اند یا طرف رضایت خود را اعلام کرده است .

بنگاه یا وب سایت جمع آوری کننده باید موارد استفاده و هدف از جمع آوری این داده ها و اطلاعات شخصی را  از جمله انتقال یا افشای بعدی این اطلاعات را به شخص ارائه کند .

همچنین باید هویت جمع آوری کننده اطلاعات یا کنترل کننده اطلاعات مشخص باشد ، شرکت است ، موسسه است ، تاجر است و مشخصات چه هست . بنابراین در موارد زیادی باید یک وب سایت اطلاعاتی را در این زمینه در بر داشته باشد و بصورت واضح و آشکار در اختیار کاربر قرار دهد . دادگاه انگلیس اعلام کرده است که افراد موضوع داده باید از هدف نهایی کاربرد داده ها ، پیش از کاربرد آنها مطلع شوند .

برای مثال وقتی به یک سایت می رویم و اطلاعات مختلف شخصی را می پرسد باید ببینیم این اطلاعات را برای چه منظور دریافت می کند و شما اگر مدیر وب سایت هستید  باید بیان کنید این اطلاعات را برای چه جمع آوری می کنید .

اولین اصل پردازش داده ها :

پردازش داده ها فقط در صورتی که شرایط زیر برقرار باشد ممکن است :

1.        فرد رضایت خود را مبنی بر پردازش اعلام کرده باشد .

2.        پردازش در راستای اجرای یک قرارداد منعقد شده با شخص موضوع داده ها ضروری باشد .

3.        پردازش بر طبق یک تکلیف قانونی الزامی باشد . مثلاٌ دادگاه شخص یا شرکتی را ملزم کرده باشد که اطلاعات مربوط به یک شخص را ارائه کند . 

4.        پردازش در جهت حمایت از منافع حیاتی شخص ضروری باشد .

5.        پردازش برای انجام وظایف عمومی ضروری باشد .

6.        پردازش جهت پیگیری منافع مشروع تاجر ضروری باشد ، مگر آنکه برای شخص موضوع داده ها زیان آور باشد .

7.        وب سایت باید یک سیاست حفظ حریم خصوصی را اتخاذ کند و به صورت واضح و آشکار در اختیار کاربر قرار دهد تا کاربر تصمیم بگیرد اطلاعات را به وب سایت ارائه بده یا ندهد . 

ماده 58 قانون تجارت الکترونیکی( کشور ما ):  ذخیره ، پردازش و یا توزیع داده پیامهای شخصی مبین ریشه های قومی یا نژادی ،دیدگاههای عقیدتی مذهبی ، خصوصیات اخلاقی و داده پیامهای راجع به وضعیت جسمانی ، روانی و یا جنسی اشخاص بدون رضایت صریح آنها به هر عنوان غیر قانونی است . اینها اطلاعات و داده ها حساس هستند .

 ماده 59 قانون تجارت الکترونیکی : در صورت رضایت شخص موضوع داده پیام نیز به شرط آنکه محتوای داده پیام وفق قوانین مجلس شورای اسلامی باشد ، پردازش و توزیع داده پیامهای شخصی در بستر مبادلات الکترونیکی باید با لحاظ شرایط زیر صورت پذیرد :

            الف – اهداف آن مشخص باشد و به طور واضح شرح داده شده باشد .

پس همانطور که قانون تجارت الکترونیک مشخص کرده است اهداف باید مشخص شده باشند و شخص از این هدف ها آگاه باشد . داده های حساس به خاطر اینکه حساسیت زیادی دارند ، همیشه در قوانین مختلف مورد حمایت های بهتری قرار می گیرند و در مورد آنها مجازات های سنگین تری هم ارائه می گردد . زمانی رضایت در مورد پردازش صحیح است که آگاهانه و با اختیار داده شده باشد .

شخصی که از سیاست حریم خصوصی وب سایت آگاهی ندارد و یا اینکه به صورت نامطلوب سیاست حریم خصوصی از جمله سیاست پردازش داده ها و جمع آوری داده ها به شخص ارائه شده ، رضایت چنین شخصی یک رضایت آگاهانه نیست و شرایط قانونی را محقق نمی کند . شخص باید در مقابل وب سایت گفته باشد که می توانید داده های مربوط به من را پردازش کنید .  

اصل 2 : داده ها باید جهت اهداف خاص و قانونی تحصیل شده باشند .  باید اهداف دقیقاً گفته شده باشند .

اصل 3 :    داده های شخصی باید کافی و مرتبط باشند و زائد نباشند . پس وب سایت نمی تواند داده های زائد را از مشتریان دریافت کند . مثلاً برای ارسال یک داده ی دیجیتال نیازی به درخواست آدرس پستی مشتری در یک شهر خاص یا شماره تلفن شخص یا نوع قبیله اش یا مذهبش و یا چه عقیده ای دارد نیست ، اگر پرسیده شود قانون نقض شده است . پس درخواست اطلاعات اضافی جرم است .       

اصل 4 :   داده های شخصی باید صحیح و در صورت لزوم باید روز آمد باشند .

بند ب ماده 59 قانون تجارت الکترونیک ایران مقرر می دارد که : داده پیام باید تنها به اندازه ضرورت و متناسب با اهدافی که در هنگام جمع آوری برای شخص موضوع داده پیام شرح داده شده جمع آوری گردد و تنها برای اهداف تعیین شده مورد استفاده قرار گیرد . مثلاً اگر اعلام شده است که ما این اطلاعات را برای ارسال کالا استفاده می کنیم نمی شود این اطلاعات را بعداً برای ارسال تبلیغات استفاده کرد .

 

اصل 5 :    داده های شخصی نباید بیش از مدت زمان ضروری نگهداری شوند . مدت زمان هم مشخص است و باید رعایت گردد . در قانون تجارت الکترونیکی مشخص نشده زمان این مدت زمان ذکر نشده است . 

اصل 6 : داده های شخصی مطابق حقوق شخص موضوع داده پردازش خواهند شد .    

اصل 7 :    باید تدابیری علیه پردازش غیر قانونی اتخاذ شود . وب سایت اگر اطلاعات را از افراد دریافت می کند نباید اجازه دهد که یک هکر یا نفوذگر به سایت دسترسی پیدا بکند و این اطلاعات را بدست آورد . مسئولیت این عمل بر عهده گرداننده وب سایت است .تدابیر امنیتی لازم باید در خصوص داده های شخصی دیگران باید اتخاذ شود . در مورد داده های خود وب سایت این امر وجود دارد و وب سایت سعی می کند اطلاعات خود را به صورت مطلوب در برابر لو رفتن حفظ کند . همین عمل در مورد اطلاعات دیگران در وب سایت نیز وجود دارد . 

اصل 8 :  مقرر میدارد که  داده های شخصی به کشور یا قلمرو خارج از منطقه اقتصادی اروپا منتقل نخواهد شد مگر اینکه معامله بین آن کشورها و یا رفتار متقابل مقرر باشد .

که در مورد حمایت از داده ها بین اتحادیه اروپا و آمریکا قواعدی تحت عنوان قوائد بندرگاه امن وجود دارد که یک توافق نامه است که در مورد حمایت از داده ها بین آمریکا و اتحادیه اروپایی تصویب شده و وجود دارد .

بند د ماده 59 قانون تجارت الکترونیکی می گوید که : شخص موضوع داده پیام باید به پرونده های رایانه ای حاوی داده پیام های شخصی مربوط به خود دسترسی داشته و بتواند داده پیام های ناقص و نادرست را محو و یا اصلاح کند . این از حقوقی است که شخص داده پیام در اختیار دارد.

بند هـ می گوید که شخص موضوع داده پیام باید بتواند در هر زمان با رعایت ضوابط مربوطه ، درخواست محو کامل پرونده رایانه ای داده پیام شخصی مربوط به خود را بنماید . 

 ماده 60 در مورد داده پیام های پزشکی است . وقتی یک نفر به بیمارستان مراجعه می کند اطلاعات او به صورت دیجیتالی در کامپیوتر نگهداری میشوند . این اطلاعات حساس هستند و باید محافظت شوند .

ماده 60 قانون تجارت الکترونیک : می گوید که ذخیره، پردازش یا توزیع داده پیامهای مربوط به پزشکی و بهداشتی تابع آیین نامه ای است که در ماده 79 این قانون خواهد آمد.         

بند ج ماده 79 قانون تجارت الکترونیک: مقرر می دارد که آیین نامه مربوط به ماده 60 این قانون به پیشنهاد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور تهیه و به تصویب هیات وزیران خواهد رسید .

ماده 61 : می گوید سایر موارد موضوع دسترسی داده پیام از قبیل استثناعات، افشای آن برای اشخاص ثالث ، اعتراض ، فراگرد های ایمنی ، نهادهای مسئول دیده بانی و کنترل جریان داده پیام های شخصی ، به موجب مواد مندرج در باب چهارم این قانون و آیین نامه مربوط خواهد بود .

قانون حریم خصوصی در فضای سایبر یا حمایت از داده ها هنوز به صورت مستقل در کشور ما تصویب نشده است . تلاشهایی صورت گرفته ولی هنوز تصویب نشده است ، پس اصول کلی و مقررات کلی و همچنین این مقرراتی که در این قانون تجارت الکترونیکی هست اعمال می شود .

ماده 71 از قانون تجارت الکترونیکی عنوانش هست نقض حمایت از داده پیامهای شخصی یا حمایت از داده .

ماده 71  قانون تجارت الکترونیکی: می گوید هر کس در بستر مبادلات الکترونیکی شرایط مقرر در مواد  58 و 59 این قانون را نقض نماید مجرم محسوب شده و به 1 تا 3 سال حبس محکوم می شود .

ماده 72 قانون تجارت الکترونیکی : می گوید هرگاه جرائم راجب داده پیام های شخصی توسط دفاتر صدور خدمات گواهی الکترونیکی و سایر نهادهای مسئول ارتکاب یابد ، مرتکب به حداکثر مجازات مقرر در ماده 71 این قانون محکوم خواهد شد .

ماده 73  قانون تجارت الکترونیکی هم در همین رابطه است .

پس قانون تجارت الکترونیکی ضمانت اجرایی کیفری هم برای حمایت از داده پیام هاو در حقیقت نقض حریم خصوصی اشخاص مقرر کرده که می تواند عامل بازدارنده ای باشد برای اینکه داده های شخصی مربوط به اعضای جامعه حفظ شوند و از تعرض مصون بمانند .

ارسال spam :

ارسال پیغامهای الکترونیکی ناخواسته یا  spam با حریم خصوصی افراد منافات دارد . بنابراین قانون گزاران کشورهای مختلف تلاش کرده اند در قوانینی که در زمینه حفظ حریم خصوصی به تصویب می رسانند ، موادی را در زمینه spam  درج کنند .

در بعضی کشورها ارسال spam بطور کلی ممنوع بوده مگر اینکه کاربر تمایلش را به استفاده و دریافت این پیغام ها اعلام کرده باشد . یعنی اصل بر ممنوعیت ارسال پیغام الکترونیکی است وقتی به صورت تجاری و انبوه  برای کاربران ارسال شود .

سیستم دوم به این صورت است که اصل آزادی ارسال پیغامهای تجاری است مگر اینکه شخص مخالفت خود را اعلام کرده باشد . مسلم است زمانی حریم خصوصی اعضای جامعه به خوبی حمایت می شود ، که ما اصل را بر ممنوعیت ارسال پیغامهای ناخواسته قرار دهیم . در صورتی که وضعیت به همین صورت پیش رود و ما در هر لحظه شاهد دریافت پیغامهای الکترونیکی ناخواسته زیادی باشیم باید وقت و هزینه زیادی راصرف کنیم .

در مورد تلفن های همراه هم ارسال spam خیلی گسترده شده است و شاید تا حالا spam زیادی را دریافت کرده باشید . مثلاً یک کالایی وجود دارد که بیایید بخرید یا ثبت نام کنید .

بهتر این است که در قوانین ارسال spam  ممنوع اعلام گردد مگر اینکه به طریقی مثلاً ثبت نام در یک فهرست کاربر اعلام کرده باشد که تمایل به دریافت پیغام تجاری دارم .     

 ماده 55 قانون تجارت الکترونیکی : می گوید تامین کنندگان باید تمهیداتی را برای مصرف کنندگان در نظر بگیرنند تا آنان در مورد دریافت تبلیغات به نشانی پستی یا پست الکترونیکی خود تصمیم بگیرنند . به عبارتی مصرف کنندگان در خصوص درخواست ارسال یا عدم ارسال پیغام به نشانی خود آزاد باشند .

جرائم رایانه ای

در مورد جرائم رایانه ای یک شورای حل اختلاف تاسیس شده است و رسیدگی به اختلافات ناشی از این جرائم تحت عنوان شورای حل اختلاف ویژه جرائم اینترنتی  می پردازد .

معاونتی هم در نیروی انتظامی وجود دارد تحت عنوان معاونت مبارزه با جرائم خاص و جرائم رایانه ای . در صورتی که جرم رایانه ای ارتکاب پیدا کند ، نباید اشخاص تردید کنند که این را به مراجع ذیصلاح اعلام کنند . در صورتی که جرائم اینترنتی گزارش نشوند ، راه برای مرتکبین این جرائم باز می شود و خیلی راحت این جرائم را مرتکب می شوند . مثلاً حریم خصوصی اشخاص را نقض می کنند ، یا کلاه برداری اینترنتی انجام می دهند یا اینکه دستکاری را صورت می دهند .

 پس سطح آگاهی اعضای جامعه باید بالا رود تا از نقض حریم خصوصی یا ارتکاب دیگر جرائم رایانه ای جلوگیری شود .     

جعل رایانه ای

در مورد جعل رایانه ای نیز ماده ای در قانون تجارت الکترونیک وجود دارد که ماده 68 است . 

   ماده 68 قانون تجارت الکترونیک مقرر می دارد : هر کس در بستر مبادلات الکترونیکی از طریق ورود ، تغییر ، محو و توقف داده پیام و مداخله در پردازش داده پیام و یا استفاده از وسائل کاربردی سیتم های رمز نگاری تولید امضاء مثل کلید اختصاصی که همان کلید خودمان است ، بدون مجوز امضاء کننده و یا تولید امضای فاقد سابقه ثبت در فهرست دفاتر اسناد الکترونیکی و یا عدم انطباق آن وسائل با نام دارنده با فهرست مذبور و اخذ گواهی مجهول و نظایر آن اقدام به جعل داده پیام های دارای ارزش مالی و اثباتی نماید تا با ارائه آن به مراجع اداری ، قضایی، مالی و غیره به عنوان داده پیام های معتبر نماید جاعل محسوب شده و به مجازات حبس از 1 تا 3 سال و پرداخت جزای نقدی به میزان 50 میلیون ریال محکوم می شود .

هدف از این تمهیدات این است که فضای انجام تراکنش های الکترونیکی فضایی باشد عاری از جرائم .

و بدیهی است که هرچند بخواهیم از وقوع جرائم جلوگیری کنیم باز هم امکان ارتکاب توسط مجرمین وجود دارد . پس مرحله بعد از ارتکاب جرم ، یعنی تعقیب و کشف جرم و در نتیجه محاکمه طرف و مجازات مجرم باید به صورت جدی در نظر گرفته شود و در موردش تامل شود .

در رابطه بامالیات در تجارت الکترونیک یک مشکلی که وجود دارد این است که مبدا و مقصد یک کالا که بصورت الکترونیکی مبادله می شود لزوماً در یک کشور نیست و تنهایک سرور در یک کشور قرار گیرد . مجازی بودن به همین صورت مشکلاتی را برای کشورها در خصوص دریافت مالیات بوجود آورده است . اینکه محل دریافت یک کالا کجاست ، محل صادر کردن کجا قرار دارد و آیا اینکه  این واقیت که یک سرور در یک کشور خاص قرار دارد بر مالیات راجب آن فعالیت هم تاثیری دارد یانه ؟ مسائلی است که کماکان در دست بررسی است و مووع تحقیقات است .

در کشورهای مختلف برای اینکه دست اندر کاران تجارت الکترونیکی و فعالان عرصه فناوری اطلاعات به انجام تجارت الکترونیکی تشویق شوند و روند مجازی سازی را تسهیل کنند ، معافیت های مالیاتی را برای این قبیل افراد در نظر گرفته شده که قطعاً اثر مثبتی بر روی شکوفا شدن تجارت الکترونیکی خواهد داشت .